Minder eten om onvruchtbaarheid en geboorteafwijkingen te voorkomen

Caloriebeperking of minder eten is een manier om het verouderingsproces af te remmen en degeneratieziekten af te wenden. Dieren van wie de voeding drastisch beperkt wordt, leven langer en vertonen minder tekenen van veroudering dan dieren die mogen eten zoveel ze willen. De voorwaarde is wel dat de voeding voldoende nutriënten bevat om ondervoeding te voorkomen. De lange termijn effecten van caloriebeperking bij mensen moeten nog blijken uit lopende studies, maar de korte termijn effecten zijn al bekend. Mensen op een caloriebeperkt dieet hebben een lagere cholesterol en minder risicofactoren voor hart- en vaatziekten.

Een studie uit 2011 onthult dat caloriebeperking ook onvruchtbaarheid en geboorteafwijkingen kan voorkomen bij oudere dieren. Onderzoekers stelden vast dat vrouwelijke muizen minder voortplantingsafwijkingen vertoonden wanneer ze op een caloriebeperkt dieet werden gezet. Zo werd onder meer voorkomen dat er extra of te weinig kopieën van chromosomen gemaakt werden, een verschijnsel dat vaker voorkomt in de eicellen van oudere vrouwelijke zoogdieren.

Vrouwelijke muizen die het grootste deel van hun volwassen leven weinig eten, blijven vruchtbaar tot op vergevorderde leeftijd, zelfs nadat ze weer gewoon eten.

Een cruciale stap in de ontwikkeling van voortplantingscellen (zaadcellen en eicellen) is een proces dat men meiose noemt. Tijdens meiose worden de voorlopers van zaadcellen en eicellen, die twee kopieën hebben van elk chromosoom, gesplitst in gespecialiseerde voortplantingscellen met één enkele kopie van elk chromosoom. Wanneer rijpe eicellen en zaadcellen samensmelten, heeft het embryo dat eruit ontstaat twee kopieën van elk chromosoom, één van de vader en één van de moeder. Tijdens meiose kunnen zich abnormaliteiten voordoen, zoals een extra of een missende kopie van chromosomen. Deze abnormaliteiten treden vaker op bij oudere dieren (en mensen) en zijn verantwoordelijk voor het hoger voorkomen van onvruchtbaarheid, miskramen en geboorteafwijkingen zoals het Down syndroom, dat veroorzaakt wordt door een extra kopie van chromosoom 21.

Caloriebeperking is voor veel mensen een moeilijke, zo niet onmogelijke opgave om vol te houden. Vooral omdat men meestal de nadruk legt op de calorieën zelf. Als je je voedingspatroon niet aanpast, kan het behoorlijk frustrerend worden om calorieën te beperken.

Wanneer je voedingsmiddelen eet met een hoge nutriëntendichtheid maar een lage calorische waarde, zoals groenten en fruit, en je energie vooral haalt uit rauwe voeding zoals noten, zaden, pitten en kiemen dan zal je automatisch veel minder calorieën eten zonder honger te hoeven lijden. Rauwe voeding levert veel meer voedingsstoffen en energie, zodat je er veel minder van nodig hebt.

Hoewel caloriebeperking op zichzelf al heel gunstige effecten heeft, kan het soort voedsel dat je eet dit effect nog versterken. Als men in dit onderzoek ‘veel calorieën uit ongezond voedsel’ vergeleken zou hebben met ‘weinig calorieën uit gezond voedsel’ dan zou het resultaat nog verbluffender geweest zijn.

Er is ook goed nieuws voor mensen die graag een beetje meer eten. Er zijn namelijk stoffen die de gunstige effecten van caloriebeperking nabootsen: resveratrol (druiven, rode wijn), quercetine (druiven, uien, appels), pterostilbeen (blauwe bosbessen en druiven), flavonoïden uit druivenpitten (vitis vinifera), theaflavines uit thee en de flavonoïde fisetine (uit aardbeien). Het zijn allemaal polyfenolen uit groenten, fruit en andere planten.

De gunstige effecten van caloriebeperking zijn gebaseerd op het behoud van een gezonde functie van de mitochondriën, de energiecentrales in de cel. Nutriënten die deze functie ondersteunen kunnen hier dus ook ingezet worden: coënzym Q10, L-carnitine, carnosine, alfa-liponzuur, N-acetylcysteïne, omega-3 vetzuren, B-vitaminen, magnesium en niet te vergeten: beweging. Suppletie met CoQ10, L-carnitine en N-acetylcysteïne verhoogt trouwens de kwaliteit van de zaadcellen.

©Hilde Maris

Meer info
Vruchtbaarheid & zwangerschap. PlaceboNocebo 15.

Referentie

Tilly JL, Selesniemi K, Lee HJ, Muhlhauser A. From the Cover: Prevention of maternal aging-associated oocyte aneuploidy and meiotic spindle defects in mice by dietary and genetic strategies. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011 Jul 26;108(30):12319-24.