Wetenschappelijk bewijs voor de werking shiatsu?

In PlaceboNocebo 3 bespraken we de essentie van shiatsu, vooral vanuit een traditioneel oogpunt. De effecten van shiatsu worden de laatste jaren ook onderzocht in wetenschappelijke studies. In sommige onderzoeken wordt een shiatsu-behandeling vergeleken met een placebo of nep shiatsu-behandeling, zoals een gewone massage. Soms plaatst men shiatsu tegenover een andere techniek, zoals relaxatie- en ademhalingsoefeningen. Men zet shiatsu ook vaak onder de noemer ‘acupressuur’, waardoor het aantal studies die specifiek over shiatsu gaan beperkt is. Dat maakt het uiteraard moeilijk om de resultaten te beoordelen.

Verschillende studies - met of zonder placebo - laten positieve effecten zien van shiatsu bij pijn (bevalling, menstruatie, lage rugpijn), stress, ademhalingsproblemen, angst, hoofdpijn, migraine, slapeloosheid, spier- en gewrichtsklachten, spijsverteringsproblemen, vermoeidheid, (zwangerschaps)misselijkheid en het spontaan op gang komen van de bevalling bij vrouwen die over tijd zijn.

Hoewel men in de medische literatuur toegeeft dat shiatsu lijkt te werken, worden de bewijzen vaak ‘zwak’ genoemd, omdat men ze probeert te beoordelen volgens dezelfde criteria waarmee men de effecten van medicijnen beoordeelt. Veel onderzoekers wijzen erop dat de positieve effecten ook veroorzaakt kunnen zijn door een betere leefstijl. Mensen die met shiatsu-behandelingen beginnen, worden zich vaak bewuster van hun lichaam en geest en voeren veranderingen door in hun leven, zoals een beter voedingspatroon, meer beweging, meer rust en ontspanning, minder werken, enz. Wie holistisch denkt, zal inzien dat dat juist is waar het om draait, maar volgens de westerse rechtlijnige denkwijze doet dit afbreuk aan de ‘bewijzen’.

Toch worden - volgens de strenge wetenschappelijke criteria - ook ‘sterke’ bewijzen gevonden, onder meer bij schizofrenie, kanker (voor het verlichten van de bijwerkingen van chemotherapie en het verbeteren van de levenskwaliteit), pijn van alle soorten en vermoeidheid.

Wat in al deze onderzoeken vaak over het hoofd wordt gezien is de vraag: wat vinden de patiënten zelf? In een grootschalige studie met 633 shiatsu ‘gebruikers’ uit Oostenrijk, Spanje en Groot-Brittannië, zei meer dan 60% dat hun symptomen sterk verbeterd waren door shiatsu. 80% gaf aan dat ze positieve veranderingen hadden doorgevoerd in hun leefstijl, 15-34% gebruikte sindsdien minder medicijnen en 16-22% maakte minder gebruik van de conventionele geneeskunde. Negen personen meldden bijwerkingen, maar geen van hen stopte met de shiatsu-behandelingen.

‘Ervaring is het allerbeste bewijs’
Sir Francis Bacon

©Hilde Maris

Referenties

1. Lichtenberg P, Vass A, Ptaya H, et al. Shiatsu as an adjuvant therapy for schizophrenia: an open-label pilot study. Altern Ther Health Med. 2009 Sep-Oct;15(5):44-6.
2. Long AF. The potential of complementary and alternative medicine in promoting well-being and critical health literacy: a prospective, observational study of shiatsu. BMC Complement Altern Med. 2009 Jun 18;9:19.
3. Long AF. The effectiveness of shiatsu: findings from a cross-European, prospective observational study. J Altern Complement Med. 2008 Oct;14(8):921-30.
4. Argash O, Caspi O. [Touching cancer: shiatsu as complementary treatment to support cancer patients]. [Article in Hebrew] Harefuah. 2008 Aug-Sep;147(8-9):707-11, 750, 749.
5. Yeh CC, Ko SC, Huh BK, et al. Shoulder tip pain after laparoscopic surgery analgesia by collateral meridian acupressure (shiatsu) therapy: a report of 2 cases. J Manipulative Physiol Ther. 2008 Jul-Aug;31(6):484-8.
6. Ingram J, Domagala C, Yates S. The effects of shiatsu on post-term pregnancy. Complement Ther Med. 2005 Mar;13(1):11-5.