Poliovaccin een oorzaak van de terugkeer van polio

Polio of poliomyelitis is een ontsteking van het ruggenmerg die veroorzaakt kan worden door het poliovirus, een virus in de darmen. Het virus kan doorgegeven worden aan anderen via de stoelgang (bij slechte hygiënische omstandigheden). In de meeste gevallen is polio een onschuldige infectie, maar het kan ook verlamming veroorzaken (de zogenaamde kinderverlamming). In België is vaccinatie tegen polio verplicht, hoewel polio al sinds 1970 niet meer voorkomt in de geïndustrialiseerde landen.

Er zijn twee beschikbare poliovaccins: een oraal vaccin (OPV) met een afgezwakt levend poliovirus en een geïnactiveerd (dood) poliovirus dat via injectie gegeven wordt (IPV). Het orale vaccin is goedkoop en gemakkelijk toe te dienen en wordt daarom het meest gebruikt, vooral in de ontwikkelingslanden. Het afgezwakte levende poliovirus ondergaat mutaties in het darmstelsel en wordt uiteindelijk uitgescheiden via de stoelgang. Mensen met een verzwakte weerstand zijn minder goed in staat om het poliovirus uit het vaccin uit te scheiden. Het virus blijft veel langer in hun darmen en ondergaat meer mutaties.

De in de natuur voorkomende vormen van het poliovirus (de wilde typen) komen bijna niet meer voor. Type 2 is uitgeroeid sinds 1999, type 3 sinds 2012 en type 1 komt alleen nog voor in Pakistan en Afghanistan. De van het poliovaccin afkomstige gemuteerde poliovirussen komen steeds meer voor. Ze worden beschouwd als een belangrijke oorzaak van de terugkeer van polio en uitbraken van polioverlamming. Van vaccins afkomstige gemuteerde poliovirussen kunnen schadelijker zijn voor het zenuwstelsel en kunnen verlamming veroorzaken, niet alleen bij de persoon die het vaccin gekregen heeft, maar ook bij de personen in zijn omgeving. Gemuteerde poliovirussen kunnen tientallen jaren na vaccinatie nog doorgegeven worden door mensen met een verzwakte immuniteit. Het oraal poliovaccin wereldwijd vervangen door het inactief poliovaccin zou een oplossing bieden voor dit probleem, maar dat is te duur (Burns CC, 2014; Diop OM, 2015; Kim JH, 2015).

In september 2019 werd in de Filipijnen een uitbraak van polio gemeld met het uit het poliovaccin afkomstige poliovirus type 2 (VDPV2). In waterstalen uit de riolering van Manila en een waterweg in Davao werd eveneens dit van het vaccin afkomstige poliovirus gevonden, wat betekent dat het virus zich verspreidt. In juli en augustus werd in Manila ook al het van het poliovaccin afkomstige poliovirus type 1 (VDPV1) in het milieu aangetroffen. Dat werd door de Wereldgezondheidsorganisatie bevestigd (WHO, 2019).

In de Filipijnen is het publieke vertrouwen in vaccinatie heel laag nadat in 2017 minstens drie kinderen stierven als gevolg van het denguekoorts vaccin. Het vaccinatieprogramma werd gestopt nadat de producent van het vaccin toegaf dat het vaccin ernstige denguekoorts kan veroorzaken bij mensen die voordien nooit denguekoorts gehad hebben (Fatima K, 2018).

Ondanks de bezorgdheid van de Filipijnse bevolking moeten vanaf oktober 2019 alle kinderen onder de vijf jaar gevaccineerd worden met het poliovaccin.

©Hilde Maris

Meer info
Vaccinatie. Natuurlijke versus kunstmatige immuniteit. PlaceboNocebo 35.

Referenties

1. Burns CC, Diop OM, Sutter RW, et al. Vaccine-derived polioviruses. J Infect Dis. 2014 Nov 1;210 Suppl 1:S283-93.
2. Diop OM, Burns CC, Sutter RW, et al. Update on Vaccine-Derived Polioviruses - Worldwide, January 2014-March 2015. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2015 Jun 19;64(23):640-6.
3. Fatima K, Syed NI. Dengvaxia controversy: impact on vaccine hesitancy. J Glob Health. 2018 Dec;8(2):010312.
4. Kim JH, Rho SH. Transmission dynamics of oral polio vaccine viruses and vaccine-derived polioviruses on networks. J Theor Biol. 2015 Jan 7;364:266-74.
5. WHO. Disease outbreak news. Polio outbreak – The Philippines. 24 September 2019.