Kunstmatige zoetstoffen kunnen diabetes veroorzaken of verergeren

Kunstmatige zoetstoffen – chemische stoffen die zoet smaken maar geen voedingswaarde hebben en geen calorieën bevatten – worden op grote schaal gebruikt in de voedingsindustrie als suikervervangers, met het idee dat ze beschermen tegen overgewicht, diabetes en andere ziektebeelden die veroorzaakt worden door te veel suiker te eten.

Kunstmatige zoetstoffen, zoals aspartaam, sucralose, acesulfaam K, saccharine, neotaam en advantaam, doen de bloedsuikerspiegel niet stijgen en worden om die reden veel gebruikt door mensen met diabetes, die meestal een sterke behoefte hebben aan zoetigheid. Omdat ze geen calorieën bevatten zijn ze ook populair bij mensen die willen afslanken of niet dikker willen worden, maar toch graag zoet eten en drinken. Ze zijn een ‘normaal’ ingrediënt geworden in het huidige westerse voedingspatroon.

Hoewel kunstmatige zoetstoffen de bloedsuikerspiegel niet doen stijgen en geen calorieën bevatten, beïnvloeden ze wel de suikerstofwisseling en heel het metabolisme. Ze activeren de zoete-smaakreceptoren in de mond en in het maagdarmkanaal, die in respons daarop de aanmaak van verschillende neurotransmitters en hormonen stimuleren, om de pancreas, de lever en andere organen voor te bereiden op de komst van suikers in het bloed. De pancreas wordt aangezet tot het vrijgeven van insuline, ook al stijgt de bloedsuikerspiegel niet, en de insulinereceptoren worden geactiveerd, ook al is er geen of weinig suiker aanwezig. Als dat één keer gebeurt, is dat geen probleem, maar als je elke dag kunstmatige zoetstoffen gebruikt, kan dat het glucosemetabolisme verstoren.

Regelmatig kunstmatige zoetstoffen gebruiken verstoort bovendien het bacterieel evenwicht in de darmen, en draagt ook op die manier bij aan ontsteking, oxidatieve stress, overgewicht, insulineresistentie, metabool syndroom en diabetes type 2 (Liauchonak I, 2019; Pearlman M, 2017).

Uit een recent onderzoek bij mensen met diabetes type 2 blijkt dat diegenen die kunstmatige zoetstoffen gebruiken veel meer insulineresistent zijn dan diegenen die geen kunstmatige zoetstoffen gebruiken (Mathur K, 2020).

Ook bij gezonde mensen kan het gebruik van kunstmatige zoetstoffen het glucosemetabolisme verstoren. Sucralose verhoogt de acute insulinerespons (er wordt meer insuline aangemaakt in respons op glucose in het bloed) en het vermindert de gevoeligheid van cellen voor insuline, zodat ze de glucose minder goed opnemen (Romo-Romo A, 2018).

Het massaal gebruik van kunstmatige zoetstoffen is niet alleen een probleem voor diegenen die ze nemen. Uit een milieuonderzoek in 38 locaties in Europa, Groot-Brittannië, Canada, de Verenigde Staten en Azië, blijkt dat 24 verschillende kunstmatige zoetstoffen wereldwijd overal aanwezig zijn in kraanwater, grondwater, oppervlaktewater, in de zee, in meren en zelfs in de atmosfeer (Praveena SM, 2019).

Natuurlijke, gezonde alternatieven voor kunstmatige zoetstoffen zijn onder andere: honing, esdoorn- of ahornsiroop, agavesiroop, stevia (Stevia rebaudiana), lucumapoeder (Pouteria lucuma), monkfruit (Siraitia grosvenorii) en yacon of appelwortel (Smallanthus sonchifolius). Ze werken ook in op de zoete-smaakreceptoren, maar ze bevatten naast suikers ook veel bioactieve stoffen die de suiker helpen verwerken en die een gunstig effect hebben op het glucose- en vetmetabolisme.

Het beste wat je kan doen voor je bloedsuikerspiegel en metabolisme is de behoefte aan zoetigheid bevredigen door het eten van fruit en zoete wortelgroenten. Wanneer je suikerstofwisseling optimaal werkt, heb je geen behoefte (meer) aan koekjes, snoep, frisdrank en dergelijke. Hoe je de suikerstofwisseling herstelt, wordt verder in dit nummer uitvoerig uitgelegd.

©Hilde Maris

Referenties:

1. Liauchonak I, Qorri B, Dawoud F, et al. Non-Nutritive Sweeteners and Their Implications on the Development of Metabolic Syndrome. Nutrients. 2019 Mar 16;11(3):644. doi: 10.3390/nu11030644. PMID: 30884834; PMCID: PMC6471792.
2. Mathur K, Agrawal RK, Nagpure S, Deshpande D. Effect of artificial sweeteners on insulin resistance among type-2 diabetes mellitus patients. J Family Med Prim Care. 2020 Jan 28;9(1):69-71. doi: 10.4103/jfmpc.jfmpc_329_19. PMID: 32110567; PMCID: PMC7014832.
3. Pearlman M, Obert J, Casey L. The Association Between Artificial Sweeteners and Obesity. Curr Gastroenterol Rep. 2017 Nov 21;19(12):64. doi: 10.1007/s11894-017-0602-9. PMID: 29159583.
4. Praveena SM, Cheema MS, Guo HR. Non-nutritive artificial sweeteners as an emerging contaminant in environment: A global review and risks perspectives. Ecotoxicol Environ Saf. 2019 Apr 15;170:699-707. doi: 10.1016/j.ecoenv.2018.12.048. Epub 2018 Dec 20. PMID: 30580164.
5. Romo-Romo A, Aguilar-Salinas CA, Brito-Córdova GX, et al. Sucralose decreases insulin sensitivity in healthy subjects: a randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2018 Sep 1;108(3):485-491. doi: 10.1093/ajcn/nqy152. PMID: 30535090.