Yoga beschermt tegen flauwvallen (vasovagale syncope)

Vasovagale syncope is de medische term voor flauwvallen door een plotse sterke daling van de bloeddruk en de hartslag. Het is een gevolg van een slecht functionerend autonoom zenuwstelsel.

In normale omstandigheden wordt de bloeddruk en de hartslag verhoogd wanneer we rechtstaan. Gebeurt dat niet, dan kan men flauwvallen en kort het bewustzijn verliezen. Vaak wordt dit voorafgegaan door typische waarschuwingssignalen zoals duizeligheid, een ijl gevoel, bleek worden en zweten. Meestal doet het zich voor als men te snel rechtkomt of als men lang moet rechtstaan, maar het kan ook getriggerd worden door emotionele stress.

Vasovagale syncope is op zich niet levensbedreigend, maar het kan natuurlijk gevaarlijk zijn, afhankelijk van waar men zich bevindt op het moment dat men flauwvalt. Het is ook heel vervelend en het tast de levenskwaliteit aan. Mensen die er regelmatig last van hebben, zijn altijd een beetje bang dat ze gaan flauwvallen, vooral op straat, in het verkeer of wanneer er niemand in de buurt is.

Yoga heeft een gunstig effect op het autonoom zenuwstelsel. Het kan ingezet worden om episodes van flauwvallen te verminderen of helemaal te voorkomen. Uit een recent onderzoek blijkt dat patiënten met vasovagale syncope die een jaar lang yoga deden, in dat jaar bijna niet meer flauwvielen (gemiddeld 0,7 episodes). Bijna de helft (43,3%) van hen had in dat jaar geen enkele syncope (bewustzijnsverlies) en pre-syncope (flauwte). In een controlegroep die geen yoga deed, hadden de patiënten gemiddeld 2,5 episodes van syncope of pre-syncope. Slechts 16% van hen bleef dat jaar gespaard van flauwtes en flauwvallen (Sharma G, 2021).

In een ander onderzoek moesten patiënten één bepaalde yoga-oefening doen rond de tadasana of berghouding, maar dan een beetje aangepast. Vanuit een rechtstaande houding (eventueel tegen een muur als je evenwichtsproblemen hebt) met de voeten naast elkaar, hef je eerst de voorkant van de voeten op, zodat je op de hielen staat. Zo blijf je enkele seconden staan voor je de voeten weer laat zakken. Vervolgens hef je de hielen op, zodat je op de tenen staat. Terwijl je op de tenen staat, hef je de armen omhoog en rek je jezelf goed uit naar het plafond. Vervolgens laat je de armen weer zakken en zet je de hielen terug op de grond. Voer elke beweging langzaam uit en blijf enkele seconden in elke houding staan. Bij het opheffen van de tenen, hielen en armen, adem je in, bij het laten zakken, adem je uit. Deze hele reeks herhaal je acht keer (dit duurt dan ongeveer een kwartier).

De deelnemers aan het onderzoek moesten deze oefening twee keer per dag doen. Ze werden twintig maanden opgevolgd. Aan het einde van het onderzoek had niemand nog een syncope (bewustzijnsverlies) en ook het aantal flauwtes (pre-syncope) verminderde sterk.

De combinatie van de bewegingen en de ademhaling versterkt de neuromusculaire reflexen in de benen, die bij vasovagale syncope verstoord zijn. Het zorgt ervoor dat het bloed beter rondgepompt wordt, zodat het niet of veel minder in de benen ‘zakt’ wanneer je rechtstaat. Het is eenvoudig om te doen, het kost de meeste mensen weinig moeite, maar het kan wel een groot verschil maken voor mensen die regelmatig flauwvallen door een verstoorde werking van het autonoom zenuwstelsel (Rao BH, 2021).

©Hilde Maris

Meer info
Autonome disfunctie, een verstoorde werking van het autonoom zenuwstelsel, wordt uitgebreid besproken in PlaceboNocebo 61.

Referenties

1. Sharma G, Ramakumar V, Sharique M, et al. Effect of Yoga on Clinical Outcomes and Quality of Life in Patients With Vasovagal Syncope (LIVE-Yoga). J Am Coll Cardiol EP. Nov 24, 2021. Epublished DOI: 10.1016/j.jacep.2021.09.007.
2. Rao BH, Gowlikar V, Vooturi S, et al. “Tadasana” Yoga Maneuver for Preventing Vasovagal Syncope Recurrences. J Am Coll Cardiol EP. Jan 31, 2022. doi: 10.1016/j.jacep.2021.12.007.