Carotenoïden beschermen de hersenen tegen alle vormen van dementie

Een hoge inname van carotenoïden, zoals bètacaroteen, lycopeen, bèta-cryptoxanthine, luteïne en zeaxanthine, wordt al lang gezien als een goede vorm van bescherming tegen alle vormen van neurodegeneratie of achteruitgang van de hersenfuncties.

Carotenoïden behoren tot de sterkste antioxidanten in de voeding. De antioxidantcapaciteit is veel hoger dan die van vitamine C en E. Ze beschermen vooral de vetten en vetachtige stoffen in het lichaam tegen oxidatie door verschillende soorten vrije radicalen. De hersenen zijn voor een goede werking sterk afhankelijk van gezonde omega-3 en omega-6 vetzuren (en andere vetachtige stoffen), die door de carotenoïden beschermd worden tegen beschadiging, met name door de xanthofyllen luteïne, zeaxanthine en bèta-cryptoxanthine, die het beste opgenomen worden in de hersenen.

In een recent onderzoek werd nogmaals bevestigd hoe belangrijk carotenoïden zijn voor de gezondheid van de hersenen. Hoe hoger de concentratie luteïne, zeaxanthine en bèta-cryptoxanthine in het bloed, hoe lager de kans op alzheimer of een andere vorm van dementie, ongeacht de algemene leefstijl en andere risicofactoren (Beydoun MA, 2022).

Luteïne en zeaxanthine zijn rijk geconcentreerd in de ooglens en het netvlies, vooral in de gele vlek of de macula. Hoe hoger de concentratie carotenoïden in het oog, hoe beter men beschermd is tegen maculadegeneratie en andere oogaandoeningen die gepaard gaan met schade aan het netvlies.

Luteïne en zeaxanthine worden vooral opgenomen in weefsels die rijk zijn aan meervoudig onverzadigde vetzuren. Ze zijn ook rijkelijk aanwezig in de hersenen (Widomska J, 2016).

De concentratie van carotenoïden in de hersenen kan alleen verhoogd worden door het eten van carotenoïdenrijke voeding (of door supplementen). Een lage inname van luteïne en zeaxanthine met de voeding verhoogt het risico op achteruitgang van het geheugen en de verstandelijke functies. Een hoge concentratie luteïne en zeaxanthine in de hersenen is gelinkt aan betere hersenfuncties (Kelly D, 2015).

Een gebrek aan luteïne en zeaxanthine vormt een mogelijke link tussen maculadegeneratie en alzheimer of dementie. Mensen met alzheimer hebben over het algemeen een lagere concentratie luteïne en zeaxanthine in de macula en in het bloed, ze hebben vaker een slecht zicht en ze hebben vaker maculadegeneratie dan mensen zonder alzheimer (Nolan JM, 2014). Mensen met maculadegeneratie hebben ook vaker geheugenproblemen dan mensen zonder deze aandoening (Woo SJ, 2012).

Het specifieke verband tussen bèta-cryptoxanthine en alzheimer is niet echt onderzocht, maar in dit recente onderzoek gaf een hoge concentratie bèta-cryptoxanthine in het bloed een sterkere bescherming tegen alle vormen van dementie dan luteïne en zeaxanthine.

Luteïne en zeaxanthine zitten vooral in donkergroene bladgroenten, zoals spinazie, boerenkool, broccoli, spruiten, waterkers, basilicum, peterselie, pompoen, asperges en mais.

Bèta-cryptoxanthine zit in oranje en rode groente- en fruitsoorten, zoals rode paprika, pompoen, sinaasappels, mandarijn, abrikozen, papaja, kaki en mango.

©Hilde Maris

Referenties:

1. Beydoun MA, Beydoun HA, Fanelli-Kuczmarski MT, et al. Association of Serum Antioxidant Vitamins and Carotenoids With Incident Alzheimer Disease and All-Cause Dementia Among US Adults. Neurology. 2022 May 4:10.1212/WNL.0000000000200289. doi: 10.1212/WNL.0000000000200289. Epub ahead of print. PMID: 35508396.
2. Kelly D, Coen RF, Akuffo KO, et al. Cognitive Function and Its Relationship with Macular Pigment Optical Density and Serum Concentrations of its Constituent Carotenoids. J Alzheimers Dis. 2015;48(1):261-77. doi: 10.3233/JAD-150199. PMID: 26401946; PMCID: PMC4923753.
3. Nolan JM, Loskutova E, Howard AN, et al. Macular pigment, visual function, and macular disease among subjects with Alzheimer's disease: an exploratory study. J Alzheimers Dis. 2014;42(4):1191-202. doi: 10.3233/JAD-140507. PMID: 25024317.
4. Widomska J, Zareba M, Subczynski WK. Can Xanthophyll-Membrane Interactions Explain Their Selective Presence in the Retina and Brain? Foods. 2016 Mar;5(1):7. doi: 10.3390/foods5010007. Epub 2016 Jan 12. PMID: 27030822; PMCID: PMC4809277.
5. Woo SJ, Park KH, Ahn J, et al. Cognitive impairment in age-related macular degeneration and geographic atrophy. Ophthalmology. 2012 Oct;119(10):2094-101. doi: 10.1016/j.ophtha.2012.04.026. Epub 2012 Jun 15. Erratum in: Ophthalmology. 2013 Jan;120(1):210. PMID: 22705343.