Vitamine D beschermt tegen multiple sclerose

Multiple sclerose (MS) is een neurologische aandoening die steeds meer voorkomt. Nog niet zo lang geleden was het een mysterieuze ziekte waar niet veel tegen gedaan kon worden. Ondertussen weet men dat auto-immuniteit en inflammatie (ontsteking) de hoofdrol spelen bij het ontstaan van MS.

Multiple sclerose is een inflammatoire auto-immune demyeliniserende ziekte, dat wil zeggen dat de beschermende myelinelaag rond de uitlopers van de zenuwcellen (axonen) wordt aangevallen door het eigen immuunsysteem (auto-immuniteit) en wordt beschadigd door een overdreven ontstekingsreactie (inflammatie).

Axonen geleiden elektrische impulsen (signalen) over de lengte van zenuwcellen om ze door te geven naar de volgende zenuwcel en vandaaruit verder tot het doel bereikt is. Ze worden omhuld door een niet-geleidende beschermende bekleding - myeline. Wanneer dit omhulsel beschadigd wordt, probeert het lichaam dat te herstellen door de aanmaak van bindweefsel. Wanneer te veel bindweefsel moet aangemaakt worden, ontstaat littekenweefsel. De zenuwcellen gaan verharden (sclerose) waardoor de overdracht van zenuwimpulsen minder vlot verloopt en op de duur helemaal stopt. De term multiple sclerose verwijst naar deze veelvoudige sclerotische (verharde) littekens in de hersenen en het ruggenmerg.

Bepaalde zenuwcellen - oligodendrocyten - maken de myelinelaag rond de axonen opnieuw aan en herstellen op die manier de zenuwgeleiding. Dit proces heet remyelinisatie. Dat is wat er gebeurt tussen twee opstoten van MS. Maar na verloop van tijd zijn de oligodendrocyten steeds minder goed in staat om de schade aan de myelinelaag te herstellen. De symptomen verergeren en de opstoten volgen elkaar steeds sneller op.

Vitamine D speelt een belangrijke rol in de activiteit van oligodendrocyten en het remyelinisatieproces (de la Fuente AG, 2015).

Hogere vitamine D-waarden en meer blootstelling aan zonlicht beschermen tegen het ontstaan van MS. Elke toegenomen blootstelling aan uv-licht van 1.000 kilojoule verlaagt het risico op demyelinisatie met 30%. Diegenen van wie de huid het meest door de zon beschadigd is, hebben 60% minder kans op het ontstaan van MS dan diegenen met de minst beschadigde huid. Ook hogere vitamine D-waarden in het bloed hebben een beschermend effect. Voor elke stijging van vitamine D met 10 nmol/L vermindert het risico op demyelinisatie met 7% (Lucas, 2011).

Veel in de zon lopen tijdens de kindertijd en de adolescentie verlaagt het risico op MS. Er wordt ook een verband gevonden tussen MS en het gebruik van zonnecrème en -blokkers (Bjørnevik, 2012).

Vitamine D beïnvloedt een groot aantal genen en een gebrek eraan kan al tijdens de zwangerschap de genetische vatbaarheid voor auto-immuniteit verhogen.

In dierenonderzoek is aangetoond dat vitamine D suppletie het ontstaan van de ziekte blokkeert. Wanneer vitamine D pas gegeven wordt na het ontstaan van MS, remt het de progressie van de ziekte (Cantorna, 1996). Hoge doses vitamine D verminderen demyelinisatie en verhogen remyelinisatie bij dieren (Wergeland S, 2011; Nystad AE, 2014).

©Hilde Maris

Meer info
Multiple Sclerose. Vitamine D in de hoofdrol. PlaceboNocebo 10.
Vitamine D. Een goedkope ‘levensverzekering’. PlaceboNocebo 16.

Referenties

1. Bjørnevik KL. 28th Congress of the European Committee for Treatment and Research in Multiple Sclerosis. Abstract #64, P253. Presented October 11, 2012.

1. Cantorna MT, Hayes CE, et al. 1,25-dihydroxyvitamin D3 reversibly blocks the progression of relapsing encephalomyelitis, a model of multiple sclerosis. Proc Natl Acad Sci U S A . 1996 Jul 23;93(15):7861-4.
2. de la Fuente AG, Errea O, van Wijngaarden P, et al. Vitamin D receptor-retinoid X receptor heterodimer signaling regulates oligodendrocyte progenitor cell differentiation. J Cell Biol. 2015 Dec 7;211(5):975-85.
3. Lucas RM, Ponsonby AL, Dear K, et al. Sun exposure and vitamin D are independent risk factors for CNS demyelination. Neurology. 2011 Feb 8;76(6):540-8.
4. Nystad AE, Wergeland S, Aksnes L, et al. Effect of high-dose 1.25 dihydroxyvitamin D3 on remyelination in the cuprizone model. APMIS. 2014 Dec;122(12):1178-86.
5. Wergeland S, Torkildsen Ø, Myhr KM, et al. Dietary vitamin D3 supplements reduce demyelination in the cuprizone model. PLoS One. 2011;6(10):e26262.