Het belang van mind-body geneeskunde bij alle ziektebeelden

Meditatie werd in het Westen lange tijd gezien als iets wat totaal los stond van de gezondheid en alleen beoefend werd door religieuze of spirituele mensen die op zoek waren naar innerlijke vrede, inzicht, verlichting en verbinding met iets groter dan henzelf. Tot men de lichamelijke effecten van meditatie ging onderzoeken en ontdekte dat mediteren het omgekeerde effect had van stress. Het remt niet alleen de stressrespons, maar activeert een tegenovergestelde reactie, die men later de relaxatierespons noemde. Ook andere zogenaamde “mind-body technieken” zoals yoga, mindfulness, ademhalingsoefeningen, hypnose, muziek en klanktherapie activeren de relaxatierespons.

Door het kalmeren van het sympathisch zenuwstelsel, wordt de activatie van de hypothalamus-hypofyse-bijnier as afgeremd. In tegenstelling tot de stressrespons, die meestal onbewust geactiveerd wordt, kan de relaxatierespons bewust opgewekt worden, met als gevolg een verlaagd zuurstofverbruik, vertraging van de hartslag, een lagere bloeddruk en een algemeen beter en meer ontspannen gevoel.

Het bewust kalmeren van de geest met mind-body technieken heeft diepgaande moleculaire, cellulaire, metabole, immunologische, neurologische, hormonale en zelfs genetische effecten. Veel van die effecten zijn onmiddellijk meetbaar (in het bloed, in speeksel, op de huid, op een EEG of ECG, enz.) en kunnen uren en zelfs dagen aanhouden, maar ze zijn tijdelijk. Voor langdurige wijzigingen moeten mind-body technieken consequent beoefenend worden gedurende weken tot maanden. De echte diepgaande effecten op de lichamelijke en geestelijke gezondheid worden vaak pas na jaren duidelijk (Dusek JA, 2009; Chang BH, 2011; Bhasin MK, 2013; Krishnakumar D, 2015; Venditti S, 2020).

De relaxatierespons veroorzaakt wijzigingen in de activiteit van genen die verschillende lichaamsprocessen regelen zoals het immuunsysteem, ontstekingsprocessen, het cardiovasculair systeem, de bloeddruk, neurologische processen, het slaap-waakritme, de aanmaak van energie, de bloedsuikerspiegel (de activiteit van insuline), de werking van glucocorticoïden, celgroei en geprogrammeerde celdood, het herstel van beschadigd DNA, het behoud van de telomeren (de beschermende uiteinden van chromosomen), het verouderingsproces, en de stressrespons zelf. Dat kan bereikt worden met meditatie, mindfulness, yoga, tai chi, qigong, hypnose, muziek, artistieke expressie, EMDR, enz. (Chaix R, 2020;  Bhasin MK, 2013; Bhasin MK, 2018; García-Campayo J, 2018; Venditti S, 2020; Császár N, 2021; Kaliman P, 2022). 

Omdat stress de genezing van elke aandoening in de weg staat, is “mind-body geneeskunde” een noodzakelijk onderdeel van de behandeling van elk ziektebeeld.

Voor mensen die het moeilijk hebben met mindfulness of mediteren, kan muziek- of klanktherapie een grote meerwaarde zijn. Muziek heeft een bepaalde trillingsfrequentie die de hersenen en het zenuwstelsel kalmeren en effectief de structuur en verbindingen in de hersenen kunnen wijzigen, zonder dat je daar zelf actief iets moet voor doen (Särkämö T, 2014).

Helende klanken kunnen opgewekt worden door muziekinstrumenten, (Tibetaanse) klankschalen en de menselijke stem, maar zijn ook aanwezig in natuurgeluiden, vogelzang, enz.

Het mooie aan muziek is dat je het ook kan inzetten bij mensen die er (nog) niet in slagen om te mediteren. De juiste muziek, klank, stem, vibratie, … kan een angstige, nerveuze of gestreste persoon onmiddellijk kalmeren.

Een sessie met Tibetaanse klankschalen heeft bijvoorbeeld heel snel een kalmerend en angstverminderend effect, wat weerspiegeld wordt in meer alfa-golven (op EEG) en een hogere hartritmevariabiliteit (Rio-Alamos C, 2023).

Bij mensen op intensieve zorgen kan muziek stress en angst verminderen en ervoor zorgen dat ze minder behoefte hebben aan verdovende en kalmeermiddelen (Erbay Dalli Ö, 2022).
Muziek kan ook ingezet worden op de werkvloer om stress en vermoeidheid tegen te gaan (Mao N, 2022).

Fragment uit het artikel “Mind-body geneeskunde, een cruciaal onderdeel van elke behandeling” in PlaceboNocebo 68, het themanummer over de gevolgen van stress.

©PlaceboNocebo

Referenties:

1. Bhasin MK, Denninger JW, Huffman JC, et al. Specific Transcriptome Changes Associated with Blood Pressure Reduction in Hypertensive Patients After Relaxation Response Training. J Altern Complement Med. 2018 May;24(5):486-504. doi: 10.1089/acm.2017.0053. Epub 2018 Apr 4. PMID: 29616846; PMCID: PMC5961875.
2. Bhasin MK, Dusek JA, Chang BH, et al. Relaxation response induces temporal transcriptome changes in energy metabolism, insulin secretion and inflammatory pathways. PLoS One. 2013 May 1;8(5):e62817. doi: 10.1371/journal.pone.0062817. Erratum in: PLoS One. 2017 Feb 21;12 (2):e0172873. PMID: 23650531; PMCID: PMC3641112.
3. Chaix R, Fagny M, Cosin-Tomás M, et al. Differential DNA methylation in experienced meditators after an intensive day of mindfulness-based practice: Implications for immune-related pathways. Brain Behav Immun. 2020 Feb;84:36-44. doi: 10.1016/j.bbi.2019.11.003. Epub 2019 Nov 13. PMID: 31733290; PMCID: PMC7010561.
4. Chang BH, Dusek JA, Benson H. Psychobiological changes from relaxation response elicitation: long-term practitioners vs. novices. Psychosomatics. 2011 Nov-Dec;52(6):550-9. doi: 10.1016/j.psym.2011.05.001. PMID: 22054625.
5. Császár N, Scholkmann F, Bókkon I. Implications on hypnotherapy: Neuroplasticity, epigenetics and pain. Neurosci Biobehav Rev. 2021 Dec;131:755-764. doi: 10.1016/j.neubiorev.2021.10.001. Epub 2021 Oct 5. PMID: 34619172.
6. Dusek JA, Benson H. Mind-body medicine: a model of the comparative clinical impact of the acute stress and relaxation responses. Minn Med. 2009 May;92(5):47-50. PMID: 19552264; PMCID: PMC2724877.
7. Erbay Dalli Ö, Bozkurt C, Yildirim Y. The effectiveness of music interventions on stress response in intensive care patients: A systematic review and meta-analysis. J Clin Nurs. 2022 Jun 6. doi: 10.1111/jocn.16401. Epub ahead of print. PMID: 35668626.
8. García-Campayo J, Puebla-Guedea M, Labarga A, et al. Epigenetic Response to Mindfulness in Peripheral Blood Leukocytes Involves Genes Linked to Common Human Diseases. Mindfulness 9, 1146–1159 (2018). https://doi.org/10.1007/s12671-017-0851-6.
9. Kaliman P, Cosín-Tomás M, Madrid A, et al. Epigenetic impact of a 1-week intensive multimodal group program for adolescents with multiple adverse childhood experiences. Sci Rep. 2022 Oct 20;12(1):17177. doi: 10.1038/s41598-022-21246-9. PMID: 36266402; PMCID: PMC9585146.
10. Krishnakumar D, Hamblin MR, Lakshmanan S. Meditation and Yoga can Modulate Brain Mechanisms that affect Behavior and Anxiety-A Modern Scientific Perspective. Anc Sci. 2015 Apr;2(1):13-19. doi: 10.14259/as.v2i1.171. PMID: 26929928; PMCID: PMC4769029.
11. Mao N. The Role of Music Therapy in the Emotional Regulation and Psychological Stress Relief of Employees in the Workplace. J Healthc Eng. 2022 Jan 29;2022:4260904. doi: 10.1155/2022/4260904. PMID: 35132358; PMCID: PMC8817864.
12. Rio-Alamos C, Montefusco-Siegmund R, Cañete T, et al. Acute Relaxation Response Induced by Tibetan Singing Bowl Sounds: A Randomized Controlled Trial. Eur J Investig Health Psychol Educ. 2023 Jan 29;13(2):317-330. doi: 10.3390/ejihpe13020024. PMID: 36826208; PMCID: PMC9955072.
13. Särkämö T, Ripollés P, Vepsäläinen H, et al. Structural changes induced by daily music listening in the recovering brain after middle cerebral artery stroke: a voxel-based morphometry study. Front Hum Neurosci. 2014 Apr 17;8:245. doi: 10.3389/fnhum.2014.00245. PMID: 24860466; PMCID: PMC4029020.
14. Venditti S, Verdone L, Reale A, et al. Molecules of Silence: Effects of Meditation on Gene Expression and Epigenetics. Front Psychol. 2020 Aug 11;11:1767. doi: 10.3389/fpsyg.2020.01767. PMID: 32849047; PMCID: PMC7431950.